Obrońca w sprawie karnej — z wyboru i z urzędu
Odpowiedź w skrócie
Obrońcę można mieć na dwa sposoby: z wyboru — na podstawie umowy i pełnomocnictwa, albo z urzędu — gdy sąd uzna, że nie jesteś w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W niektórych sprawach obrońca jest obowiązkowy niezależnie od zamożności.
I. Trzy drogi do obrońcy
| Droga | Kto decyduje | Kto płaci | Kiedy |
|---|---|---|---|
| Obrońca z wyboru | oskarżony lub osoba najbliższa | strona, honorarium umowne | w każdym momencie postępowania |
| Obrońca z urzędu na wniosek | sąd lub referendarz sądowy | Skarb Państwa, z możliwością zwrotu w razie skazania | po złożeniu wniosku |
| Obrona obligatoryjna | ustawa — sąd wyznacza z urzędu | jak wyżej, jeśli nie ma obrońcy z wyboru | z mocy prawa, bez wniosku |
II. Kiedy przysługuje obrońca z urzędu
Warunkiem jest wykazanie, że nie jesteś w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Nie ma tu progu kwotowego — sąd ocenia całość: dochód, liczbę osób na utrzymaniu, stałe zobowiązania i majątek.
III. Obrona obowiązkowa
W części spraw oskarżony musi mieć obrońcę — niezależnie od tego, czy o niego wnosił i czy go stać. Dotyczy to między innymi osób, które nie ukończyły 18 lat, osób głuchych, niemych lub niewidomych, osób, co do których zachodzi uzasadniona wątpliwość co do poczytalności, oraz spraw przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji w sprawach o zbrodnie.
Oskarżony musi mieć obrońcę, jeżeli nie ukończył 18 lat, jest głuchy, niemy lub niewidomy albo zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona.
IV. Czy rodzina może ustanowić obrońcę
Tak, ale w szczególnym trybie: gdy oskarżony jest pozbawiony wolności, obrońcę może ustanowić tymczasowo inna osoba — do czasu, aż oskarżony sam potwierdzi wybór albo ustanowi innego obrońcę. To jest rozwiązanie pomyślane dokładnie dla sytuacji, w której bliski trafił do aresztu i nie może niczego podpisać.
V. Ile to kosztuje
Honorarium obrońcy z wyboru jest umowne i zależy od etapu postępowania, liczby terminów, konieczności dojazdów i stopnia skomplikowania sprawy. Nie publikujemy cennika — publikowanie „stawek" w serwisie informacyjnym wprowadza w błąd, bo porównuje nieporównywalne zakresy pracy.
Osobną kwestią są stawki minimalne z rozporządzenia, według których rozlicza się obrońcę z urzędu i zasądza zwrot kosztów. To nie jest cennik rynkowy.
VI. Czy trzeba zwrócić koszty obrońcy z urzędu
W razie skazania sąd co do zasady obciąża oskarżonego kosztami procesu, w tym wydatkami poniesionymi na obronę z urzędu. Sąd może jednak zwolnić od ich zapłaty w całości lub w części. To jest element najczęściej opisywany błędnie — obrona z urzędu nie zawsze jest bezpłatna definitywnie.
VII. Czego tu nie znajdziesz
Katalogu kancelarii, formularza „znajdź adwokata", rankingów ani rekomendacji. Serwis opisuje procedurę i nie pośredniczy w kontakcie z pełnomocnikami. Listę adwokatów prowadzą samorządy zawodowe — Naczelna Rada Adwokacka i Krajowa Izba Radców Prawnych.
Co dalej
- Wniosek o obrońcę z urzędu — kreator elementów formalnych pisma
- Obrona obligatoryjna — kiedy obrońca jest obowiązkowy
- Koszty obrony — honorarium, stawki minimalne, zwrot kosztów
Źródła
- Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555) — ISAP
- Naczelna Rada Adwokacka
- Krajowa Izba Radców Prawnych
- Ministerstwo Sprawiedliwości
Stan prawny przeglądany 18.08.2026.
Publikacja: · Aktualizacja: