§Obrońca z urzędu

Obrona obligatoryjna — kiedy obrońca jest obowiązkowy

Odpowiedź w skrócie

W części spraw oskarżony musi mieć obrońcę niezależnie od swojej woli i sytuacji majątkowej. Jeżeli nie ustanowi obrońcy z wyboru, prezes sądu wyznacza obrońcę z urzędu. Prowadzenie rozprawy bez obrońcy w takiej sprawie jest bezwzględną przyczyną odwoławczą — wyrok podlega uchyleniu.

I. Przesłanki dotyczące osoby

  • oskarżony nie ukończył 18 lat
  • jest głuchy, niemy lub niewidomy
  • zachodzi uzasadniona wątpliwość co do poczytalności w czasie czynu
  • zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy stan zdrowia psychicznego pozwala na udział w postępowaniu lub na samodzielną obronę

II. Przesłanki dotyczące sprawy

Obrona jest obowiązkowa w postępowaniu przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji w sprawach o zbrodnie. Odrębne przypadki obrony obowiązkowej przewidują też przepisy o postępowaniach szczególnych.

III. Co się dzieje, gdy oskarżony nie ma obrońcy

Prezes sądu wyznacza obrońcę z urzędu. Nie jest do tego potrzebny wniosek ani wykazywanie sytuacji majątkowej — podstawą jest sam fakt zaistnienia przesłanki.

IV. Skutki procesowe naruszenia

To jest najbardziej praktyczna część tematu, a jednocześnie najczęściej pomijana. Jeżeli oskarżony w wypadku obrony obowiązkowej nie miał obrońcy albo obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy, stanowi to bezwzględną przyczynę odwoławczą. Sąd odwoławczy uchyla wyrok niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.

V. Obrona obowiązkowa a obrońca z urzędu na wniosek

To dwie różne podstawy. W pierwszym przypadku decyduje ustawa, w drugim — sytuacja majątkowa. Można być w sytuacji obrony obowiązkowej i jednocześnie mieć obrońcę z wyboru; wtedy sąd nie wyznacza obrońcy z urzędu.

Znaczenie terminów procesowych bywa dla rodziny niejasne. Podstawowe pojęcia wyjaśniamy przy pierwszym użyciu, a szerzej opisuje je słownik pojęć penitencjarnych.

Źródła

Stan prawny przeglądany 18.08.2026.

Publikacja: · Aktualizacja: